Kim Il Sung po rozczarowaniach związanych z przemianami w ZSRR oraz w Chinach musiał zdefiniować socjalizm w wydaniu koreańskim, który w swoich założeniach będzie różnił się od ideologii w obu mocarstwach. W ten oto sposób powstała idea juche, najpierw jako hasło, potem stopniowo jako filozofia i teoria, wreszcie jako ideologia, która szczegółowo wyjaśniała wiele kwestii politycznych, a także społecznych i ekonomicznych.

Słowo juche pochodzi od połączenia słów ju, czyli władza, właściciel, oraz che —ciało, istota(1). Jako połączenie wyrazów oznacza, jak już wspomniano, samowystarczalność, samostanowienie. Kim Il Sung użył pierwszy raz tego terminu w 1955 r. Wtedy zinterpretowano to jako odwołanie się rewolucji w KRLD do źródeł narodowych(2). Przez kilka kolejnych lat Kim nie wspomina ani razu o juche. Termin na nowo pojawia się w jego przemówieniach w 1963 r. i od tego czasu staje się nieodzownym elementem teoretycznych wywodów Kima. Dwa lata później koreański wódz podczas przemówienia w Indonezji wprowadza bardziej szczegółowe wyjaśnienie hasła juche(3). Wtedy to definiuje cztery zasady dotyczące niezależności partii i rządu: juche w ideologii, samodzielność w polityce, samowystarczalność w gospodarce i samoobrona w sprawach militarnych(4).

„Ideologia juche opiera się na myśleniu, że wszystko należy do człowieka, po to aby mu służyć. Ideologia juche pozwala na stworzenie niezniszczalnej więzi między ludzkimi masami i Wodzem, oznacza to możliwość zbudowania niezależności i suwerenności, gdzie ludzie mogą używać swoich talentów i siły dla wspólnego dobra”(5). W rzeczywistości taka interpretacja oznacza, że ideologia ma być oczyszczona z obcych wpływów i jedyną słuszną drogą dla „mas” (czytaj: narodu koreańskiego) jest ta, którą wytycza wódz.

Samodzielność w polityce oznacza uniezależnienie się od wszystkich sąsiadów. Wiązało się to z faktem, że podczas formułowania idei juche (w połowie lat 60 XX w.) rząd Korei Północnej pozostawał w gorszych stosunkach ze Związkiem Radzieckim oraz Chinami.

Zasada samowystarczalności w gospodarce zakłada oparcie się na własnych surowcach i rezygnację z obcej pomocy: „W ekonomii idea juche mówi o potrzebie samowystarczalności, która pozwoli zabezpieczyć kraj przed wpływami narodów imperialistycznych. Idea juche zapobiega kryzysowi ekonomicznemu i zagranicznym wpływom — umożliwia to wyeliminowanie różnic klasowych i umożliwia rozkwit narodu”(6). Z perspektywy dzisiejszych problemów gospodarczych i głodu panującego w Korei Północnej, gdzie dostępność żywności zależy w większości od zagranicznej pomocy, powyższy cytat brzmi tak samo niedorzecznie jak w momencie formułowania tej zasady. Należy przypomnieć bowiem, że w latach 60. gospodarka północnokoreańska opierała się na pomocy z Chin i ZSRR. I nigdy tak naprawdę owej „samowystarczalności w gospodarce” KRLD nie udało się wdrożyć w życie.

Samoobrona w sprawach militarnych oznacza z kolei, wedle propagandy północnokoreańskiej, że „Idea juche jako główny punkt stawia siłę militarną, która pozwoli obronić osiągnięcia rewolucji przed agresywnym amerykańskim imperializmem”(7). Punkt ten jest realizowany nieprzerwanie od 1964 r.(8). Cały kraj został ufortyfikowany, duża cześć PKB wydawana jest na zbrojenia. W ostatnich latach główną metodą nawiązywania dialogu międzynarodowego przez KRLD jest straszenie próbami rakietowymi i grożenie bronią nuklearną.

Rozszerzenie idei juche nastąpiło już w 1967 r., kiedy to Komitet Centralny PPK stworzył, a następnie zaczął rozprowadzać dokument pt. Dziesięć zasad określających jednolity system partii(9). Wprowadzał on nowy system ideowy dla wszystkich obywateli KRLD. Według owych Dziesięciu zasad:

* Cały naród ma funkcjonować wedle ideologii Kim Il Sunga.
* Społeczeństwo będzie bezwarunkowo lojalne wobec wodza.
* Autorytet Kim Il Sunga jest niepodważalny.
* Nie wolno pod żadnym pozorem sprzeciwiać się woli wodza.
* Rozkazy Kim Il Sunga muszą być przyjmowane bezwarunkowo.
* Partia stanowi jedność, a jej centralnym punktem jest Kim Il Sung.
* Należy naśladować we wszystkim wodza.
* Należy być wdzięcznym za życie polityczne podarowane przez Kim Il Sunga oraz ufać mu bezgranicznie.
* Cały naród musi być zdyscyplinowany i posłuszny wobec władzy Kim Il Sunga.
* Rewolucja zapoczątkowana przez wodza ma być kontynuowana w przyszłości(10).

Powyższe zasady sankcjonowały absolutną władzę Kim Il Sunga. Od tego momentu wszyscy stawali się jego poddanymi, mieli dążyć do doskonałości, czyli próbować żyć jak wódz oraz myśleć jak on. Istnieje tylko jedna prawdziwa doktryna, a wszystkie inne są rozpowszechniane przez zdrajców, którzy chcą zniszczyć naród koreański. Partia jest oczami Kim Il Sunga, przynależność do niej jest zaszczytem, za który członkowie PPK powinni być wdzięczni wodzowi, który dał im w ten sposób możliwość czynnego udziału w rewolucji. Dziesięć zasad jest zwieńczeniem długoletnich działań Kima w celu przejęcia właściwie na własność całego państwa wraz z obywatelami. Relacja: wódz — partia — masy utrzymuje się w Korei Północnej do dnia dzisiejszego.

Dalszy rozwój juche nastąpił na początku lat 70. W grudniu 1970 r., podczas V zjazdu PPK, uznano, że idee juche są owocem twórczego rozwoju marksizmu-leninizmu. Dwa lata później uchwalono nową konstytucję KRLD, według której państwo powinno funkcjonować zgodnie z zasadami juche, co sankcjonowało ją prawnie jako oficjalną doktrynę(11). Konstytucja z 1972 r. wprowadzała także urząd prezydenta Koreańskiej Republiki Ludowo­Demokratycznej. Stanowisko to pełnił oczywiście Kim Il Sung(12). Po jego śmierci jego następca Kim Jong Il nie przyjął tytułu prezydenta, który przypisany ma być na zawsze tylko do jego ojca. Konstytucja sankcjonowała również utworzenie Centralnego Komitetu Ludowego „jako najwyższego organu wykonawczego w KRLD”(13).

W połowie lat 70. XX w. powstał z inicjatywy Kim Il Sunga oraz Kim Jong Ila tzw. ruch trzech rewolucji, który pierwotnie miał służyć umocnieniu wpływów młodego Kima w kontekście przejęcia w przyszłości przywództwa w KRLD, a w konsekwencji stał się jednym z głównych założeń juche. Ruch ten polegał na tym, że młodych członków PPK wysyłano na prowincję w celu edukowania ludzi pracujących w sektorach gospodarki socjalistycznej. Całość akcji nadzorował osobiście Kim Jong Il, który wykorzystał tę akcję do wzmocnienia własnej pozycji i wyeliminowania ludzi mu nieprzychylnych. Wszystko to odbywało się oczywiście za zgodą Wielkiego Wodza(14). Sama idea trzech rewolucji przetrwała jako część ideologii juche do dnia dzisiejszego, na co wskazuje wzmianka na stronie północnokoreańskiej ambasady w Warszawie: „Rząd Republiki w swojej polityce kieruje się śladem wyznaczonym przez «trzy rewolucje»: ideologiczną, techniczną, kulturalną”(15).

Wraz z wprowadzeniem nowej konstytucji oraz urzędu prezydenta pojawił się w propagandzie północnokoreańskiej nowy termin — kimirsenizm (od imienia i nazwiska Kim Il Sunga, które w dawnej polskiej transkrypcji brzmiało Kim Ir Sen). Pojęcie to miało być utożsamiane z ideami juche jako ich ideologiczne podsumowanie, a zarazem rozszerzenie. Do 1980 r. pojęcie „kimirsenizm” częściej jest wspominane w materiałach propagandowych niż juche(16). Wydaje się, że kimirsenizm miał oznaczać usystematyzowanie ideologii głoszonej przez Kim Il Sunga, a także stanowić uzasadnienie dla pojawiającej się kwestii sukcesji po Kimie(17). Termin ten miał jeszcze bardziej wzmocnić ideologicznie kult jednostki Kim Il Sunga. Idee wodza zostały nazwane jego imieniem po to, aby nikt nie próbował ich kwestionować, ale także w celu podkreślenia ich ważności. Jakakolwiek próba sprzeciwu wobec wodza była w tej sytuacji mało prawdopodobna. Od VI zjazdu PPK we wrześniu 1980 r. pojęcie kimirsenizmu zaczęło zanikać i nastąpił powrót do pierwotnej nazwy ideologii północnokoreańskiej, tj. juche(18). Wiązało się to prawdopodobnie z przekonaniem Kim Il Sunga, iż kwestia sukcesji została rozstrzygnięta i można w przekazie ideologicznym powrócić do źródeł. Właśnie podczas VI zjazdu PPK Kim Jong Il, najstarszy syn Kim Il Sunga, został wybrany na sukcesora Wielkiego Wodza(19).

Omawiając ideologię juche czy też kimirsenizm, należy wspomnieć o źródłach idei wprowadzanych przez Wielkiego Wodza, jego następcę oraz innych teoretyków z KRLD. Trzeba przypomnieć, że w połowie lat 60. nastąpiło ideologiczne odcięcie się Kim Il Sunga od komunistycznych reżimów Chin i ZSRR(20). Należało więc stworzyć własny system wartości i idei, który będzie znajdował odzwierciedlenie w rzeczywistości północnokoreańskiej. Dlatego też ideolodzy z KRLD potrzebowali czegoś, co mogło uzasadniać taki a nie inny model państwa. Tak zrodził się pomysł oparcia ideologii na konfucjanizmie, filozofii, która ściśle wskazywała na obowiązek przestrzegania hierarchii społecznej oraz konieczność podporządkowania się władzy. Osoby z poszczególnych warstw społecznych powinny wypełniać obowiązki przypisane do ich roli w społeczeństwie, co więcej — nie oczekiwać za swoją pracę nagrody, bo szczęściem samym w sobie jest budowanie idealnego państwa — ładu społecznego, który można osiągnąć tylko dzięki wykonywaniu przypisanych obowiązków(21). Konfucjanizm był filozofią, która miała duże tradycje także w Korei, gdzie przez stulecia stosunki międzyludzkie opierały się na ściśle określonej hierarchii społecznej. Taka hierarchia panowała już w królestwie Silla w III w. n.e., a także podczas rządów dynastii Koryo oraz Yi (918–1910)(22).

Pierwszym wyraźnym nawiązaniem do konfucjanizmu w KRLD jest ścisły podział na trzy klasy oraz 51 podklas. Do każdej z nich przypisane są osobne przywileje(23). Sama instytucja wodza, jego autorytet i należne mu absolutne posłuszeństwo nie są niczym nowym dla obywateli koreańskich, którzy żyli przez wieki w takiej hierarchii(24). Dzięki temu obywatele KRLD traktowali podporządkowanie wobec partii i wodza jako coś naturalnego, nie istniał więc problem protestów społecznych podczas wdrażania koncepcji państwa totalitarnego. Sama koncepcja schedy po Kim Il Sungu ma także źródło w tradycji konfucjańskiej, wedle której władza powinna mieć charakter patriarchalny(25). W pełni uzasadnione było więc przekazanie rządów najstarszemu synowi wodza, Kim Jong Ilowi.

Szukając źródeł ideologii juche oraz kimirsenizmu w konfucjanizmie, ideolodzy północnokoreańscy odwoływali się do wartości, które zawsze miały ogromne znaczenie dla obywateli koreańskich. Tradycja narodowa, historyczna, hierarchia — to były pojęcia, które łatwo docierały do zwykłego człowieka w KRLD. Od zarania dziejów Koreańczycy musieli się podporządkowywać władcom i nie zaznali nigdy prawdziwej wolności i swobód. Dlatego też Korea Północna jest specyficznym państwem, w którym stało się możliwe stworzenie ustroju totalitarnego z tak daleko posuniętą inwigilacją. Uwarunkowania historyczne sprawiły, że Półwysep Koreański był jednym z nielicznych miejsc na świecie, gdzie taki system mógł zaistnieć.

Przypisy:

1. Waldemar Jan Dziak, Kim Ir Sen. Dzieło i polityczne wizje, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2000, s. 322.

2. Waldemar Jan Dziak, Korea Północna — u źródeł rodzinnej sukcesji władzy, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2009, s. 114.

3. Tamże, s. 115–116.

4. Thomas Heberer, Claudia Derichs, Einführung in die politischen Systeme Ostasiens, VS Verlag, 2008, www.books.google.pl (fragmenty), s. 383.

5. Idea Juche, źródło: http://www.krld.pl/newpage/juche.shtml (strona ambasady KRLD w Polsce).

6. Tamże.

7. Tamże.

8. Waldemar Jan Dziak, Korea Północna…, s. 118.

9. Tamże, s. 119; za :Dziesięć zasad określających jednolity system partii KC PPK 1974 rok, Archiwum MSZ PRL, s. 1–10

10. Tamże, s. 320–328.

11. Waldemar Jan Dziak, Kim Ir Sen…, s. 297.

12. Thomas Heberer, Claudia Derichs, dz. cyt., s. 392.

13. Tamże, s. 392.

14. Waldemar Jan Dziak, Korea Północna…, s. 221–222.

15. http://www.krld.pl/newpage/juche.shtml

16. Waldemar Jan Dziak, Korea Północna…., s. 128–129.

17. Waldemar Jan Dziak, Kim Ir Sen…, s. 319.

18. Waldemar Jan Dziak, Korea Północna…, s. 130–131.

19. Tamże, s. 248, 253.

20. Tamże, s. 159.

21. http://religieifilozofie.prv.pl/

22. Waldemar Jan Dziak, Korea Północna…, s. 162–163.

23. Tamże, s. 163–164.

24. Thomas Heberer, Claudia Derichs, dz. cyt, s. 385.

25. Waldemar Jan Dziak, Korea Północna…, s. 172–173.

* Powyższy tekst stanowi fragment pracy magisterskiej pt. Korea Północna – totalitarny reżim u progu XXI w., napisanej przez autora artykułu w listopadzie 2009 r.